การดูแลผู้ป่วยอัมพฤกษ์หรืออัมพาตที่บ้านเป็นงานที่ต้องใช้ทั้งความรู้ ความอดทน และความรักใคร่ ครอบครัวหลายครอบครัวเลือกดูแลผู้ป่วยที่บ้านเพราะต้องการให้ผู้ป่วยอยู่ใกล้ชิดกับคนที่รัก ในสภาพแวดล้อมที่คุ้นเคย บทความนี้จะให้ข้อมูลสำคัญเกี่ยวกับการดูแลผู้ป่วยกลุ่มนี้อย่างถูกวิธีและปลอดภัย
ทำความเข้าใจกับอาการอัมพฤกษ์และอัมพาต
อัมพฤกษ์คือภาวะที่กล้ามเนื้อบางส่วนอ่อนแรง เคลื่อนไหวได้น้อยลง แต่ยังไม่สูญเสียการเคลื่อนไหวทั้งหมด ส่วนอัมพาตคือภาวะที่สูญเสียการเคลื่อนไหวและความรู้สึกในส่วนของร่างกายนั้นๆ โดยสิ้นเชิง สาเหตุหลักมักมาจากโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) อุบัติเหตุทางไขสันหลัง หรือโรคทางระบบประสาทอื่นๆ
การดูแลร่างกายผู้ป่วยเบื้องต้น
การพลิกตัวและป้องกันแผลกดทับ
แผลกดทับเป็นภาวะแทรกซ้อนที่พบบ่อยและร้ายแรงในผู้ป่วยที่นอนนิ่งเป็นเวลานาน ผิวหนังบริเวณที่ถูกกดทับจะขาดเลือด เกิดเป็นแผลที่รักษายาก หลักการป้องกันที่สำคัญที่สุดคือการพลิกตัวผู้ป่วยทุก 2 ชั่วโมง ทั้งกลางวันและกลางคืน
เทคนิคการพลิกตัวที่ถูกต้อง:
- ใช้แรงจากขาและสะโพก ไม่ใช่หลัง เพื่อป้องกันการบาดเจ็บของผู้ดูแล
- รองรับข้อต่อทุกส่วน โดยเฉพาะไหล่ สะโพก และเข่า
- ใช้หมอนรองรับร่างกายในท่านอนตะแคง
- ตรวจสอบผิวหนังบริเวณที่ถูกกดทับทุกครั้งที่พลิกตัว
- ใช้ที่นอนชนิดพิเศษสำหรับผู้ป่วยติดเตียง หากเป็นไปได้
การรักษาสุขอนามัย
ผู้ป่วยที่เคลื่อนไหวไม่ได้ต้องการการดูแลความสะอาดอย่างสม่ำเสมอ ได้แก่ การเช็ดตัวทุกวัน การทำความสะอาดช่องปากทุกเช้าและเย็น การดูแลผิวหนังให้ชุ่มชื้นด้วยโลชั่น และการทำความสะอาดหลังการขับถ่ายทันที การดูแลที่ดีช่วยป้องกันการติดเชื้อและทำให้ผู้ป่วยรู้สึกสบายขึ้น
การดูแลด้านโภชนาการ
โภชนาการที่ดีเป็นปัจจัยสำคัญในการฟื้นฟู ผู้ป่วยบางรายมีปัญหาการกลืน ควรปรึกษานักโภชนาการหรือแพทย์เรื่องการปรับเนื้อสัมผัสอาหาร ควรให้ผู้ป่วยรับประทานอาหารครบ 5 หมู่ เน้นโปรตีนสำหรับซ่อมแซมเนื้อเยื่อ ผักผลไม้เพื่อวิตามินและแร่ธาตุ และน้ำอย่างน้อย 6-8 แก้วต่อวัน
การทำกายภาพบำบัดเบื้องต้นที่บ้าน
แม้ไม่ใช่นักกายภาพบำบัด ผู้ดูแลก็สามารถช่วยผู้ป่วยทำกายภาพบำบัดเบื้องต้นได้ภายใต้คำแนะนำของแพทย์:
- การขยับข้อต่อแบบ Passive ROM: ช่วยขยับแขนขาผู้ป่วยอย่างนุ่มนวลทุกทิศทาง วันละ 2-3 ครั้ง
- การนวดเบาๆ: ช่วยกระตุ้นการไหลเวียนโลหิตและลดอาการบวม
- การฝึกนั่ง: ค่อยๆ ปรับให้ผู้ป่วยนั่งบนเตียงก่อน แล้วจึงขยับมานั่งบนเก้าอี้
- การฝึกยืนและเดิน: ทำเมื่อผู้ป่วยพร้อมและมีแพทย์อนุญาต
การดูแลจิตใจและอารมณ์ของผู้ป่วย
ผู้ป่วยอัมพฤกษ์อัมพาตมักเผชิญกับภาวะซึมเศร้า ความหงุดหงิด และความรู้สึกไร้คุณค่า ผู้ดูแลสามารถช่วยได้ดังนี้:
- พูดคุยกับผู้ป่วยอย่างสม่ำเสมอ ให้ความสนใจและรับฟัง
- ส่งเสริมให้ผู้ป่วยทำกิจกรรมที่ทำได้เองภายในขีดความสามารถ
- ไม่แสดงความสงสารเกินไปจนทำให้ผู้ป่วยรู้สึกพึ่งพิง
- สนับสนุนให้ผู้ป่วยพบจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยาหากมีอาการซึมเศร้า
- นำสิ่งที่ผู้ป่วยชอบมาให้ เช่น เพลง หนังสือ หรือรายการโทรทัศน์
อุปกรณ์ที่จำเป็นสำหรับการดูแลที่บ้าน
- เตียงโรงพยาบาลแบบปรับระดับได้
- ที่นอนป้องกันแผลกดทับ (air mattress)
- รถเข็น (wheelchair) ที่เหมาะกับสรีระผู้ป่วย
- อุปกรณ์พยุงเดิน เช่น ไม้เท้า วอล์คเกอร์
- ราวจับในห้องน้ำและทางเดิน
- อุปกรณ์ช่วยเรื่องการขับถ่าย เช่น หม้อนอน หรือโถส้วมแบบพิเศษ
เมื่อใดควรพาผู้ป่วยพบแพทย์ทันที
ผู้ดูแลต้องสังเกตอาการผิดปกติที่ต้องรีบพบแพทย์:
- มีไข้สูงกว่า 38.5 องศา
- แผลกดทับมีสัญญาณการติดเชื้อ เช่น บวม แดง มีหนอง
- หายใจลำบากหรือหอบเหนื่อย
- กลืนอาหารไม่ได้หรือสำลักบ่อยมากผิดปกติ
- ปัสสาวะผิดปกติ สีเข้ม กลิ่นแรง หรือปริมาณน้อยลงมาก
สรุป
การดูแลผู้ป่วยอัมพฤกษ์อัมพาตที่บ้านต้องอาศัยความรู้ ความอดทน และการวางแผนที่ดี การป้องกันแผลกดทับ ดูแลโภชนาการ ทำกายภาพบำบัดเบื้องต้น และดูแลจิตใจผู้ป่วยควบคู่กันไปจะช่วยให้ผู้ป่วยมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นและฟื้นตัวได้เร็วขึ้น
หากต้องการผู้ดูแลที่มีความรู้และประสบการณ์ในการดูแลผู้ป่วยที่บ้าน ติดต่อแม่บ้านดีดีเซอร์วิสได้เลย เรามีทีมผู้ดูแลที่ผ่านการฝึกอบรมเฉพาะทาง
📞ติดต่อแม่บ้านดีดีเซอร์วิส
- เว็บไซต์: www.แม่บ้านดีดีเซอร์วิส.com
- โทรศัพท์: 063-713-1991
- Line: @jn82
